Dyslexie en moderne vreemde talen

Leerlingen met dyslexie botsen in het vreemdetalenonderwijs vaak op drempels. Niet omdat ze minder gemotiveerd zijn, maar omdat het leren van vreemde talen o.m. vereist dat nieuwe klank-tekenkoppelingen worden geleerd en de spelling en uitspraak van nieuwe woorden worden opgeslagen in het langetermijngeheugen, processen die bij leerlingen met dyslexie moeizamer verlopen. Tijdens de inspiratiesessie van dr. Maaike Loncke kregen onderwijsprofessionals een verdiepend en praktijkgericht inzicht in deze uitdagingen - én vooral: in de kansen die er zijn om het leerproces van vreemde talen toegankelijker en succesvoller te maken.

In dit artikel lees je een samenvatting van de belangrijkste inzichten uit de inspiratiesessie, inclusief een overzichtelijke lijst van maatregelen die jij meteen kunt toepassen in je lespraktijk.

Ben je geen lezer, maar iemand die het liever live bekijkt? Schaf de opname van dr. Maaike Loncke hier aan voor €6,50 en herbekijk alles op jouw tempo.

“Dyslexie is een stoornis die gekenmerkt wordt door een hardnekkig probleem met het aanleren en/of vlot toepassen van het lezen en/of het spellen op woordniveau” (Stichting Dyslexie Nederland, 2008).

Woorden snel en foutloos herkennen (automatiseren) is cruciaal om tot vloeiend (en begrijpend) lezen te komen. Bij leerlingen met dyslexie verloopt dit trager en met meer fouten.

Bij vreemde talen komen daar nieuwe moeilijkheden bij:

• Een set van (gedeeltelijk) nieuwe klanken en tekens.
• Minder blootstelling aan de taal → minder sterke automatisatie.
• Verschillen in transparantie (van klank-tekenkoppelingen) tussen talen:
  • Spaans is een eerder transparante taal
  • Frans is minder transparant
  • Engels is nog minder transparant (bv. de uitspraak van “tough” vs “though”)

Waar de moedertaal eerst mondeling verworven wordt en pas jaren later schriftelijk, gebeurt dit bij vreemde talen simultaan.

Doordat technisch lezen en spellen trager en/of met meer fouten gaan, hebben leerlingen met dyslexie vaker moeite met:

• Begrijpend lezen (lange teksten, complexe opdrachten, grote hoeveelheden leerstof)
• Schrijftaken (zowel spelling als zinsbouw)
• Dubbel- of multitaken zoals tegelijk luisteren, noteren en structureren
• Studerend lezen en de verwerking van grotere tekstvolumes

Dr. Loncke benadrukt dat zowel remediëren, differentiëren als compenseren (en soms zelfs – deels – dispenseren) nodig kunnen zijn - én dat veel maatregelen in het kader van Universal Design for Learning (UDL) eigenlijk alle leerlingen ten goede komen.

Enkele kernpunten om rekening mee te houden bij leerlingen met dyslexie:

• Technisch lezen en spellen kan verbeteren, maar trager: blijvend oefenen loont (maar stel prioriteiten).
• Spreek- en luistervaardigheid kunnen sterk(er) zijn, zelfs als technisch lezen moeilijk blijft.
• Voorleessoftware zoals Alinea kan essentieel zijn om toegang tot teksten te garanderen.
• Tools en leerstrategieën werken beter wanneer leerlingen begrijpen waarom ze iets moeilijk vinden (het belang van psycho-educatie).
• Differentiatie in woordenschat, toetsen en taaklast is geen ‘cadeau voor de leerling’, maar een noodzakelijke basis voor inclusief onderwijs.

Onderstaande lijst brengt alle maatregelen uit de sessie samen: kort, concreet en direct inzetbaar. Omdat leerlingen met dyslexie elk een ander cognitief profiel en voorgeschiedenis hebben, is niet elk hulpmiddel voor iedereen adequaat; het vraagt altijd wat uitproberen, gewenning en evaluatie, en als iets na die oefenfase geen meerwaarde biedt, zoek je beter een alternatief dat wél aansluit bij de leerling.

• Psycho-educatie: leg uit waarom vreemde talen moeilijker zijn bij dyslexie.
• Blijf inzetten op leesplezier en positieve leeservaringen.

• Gespreide herhaling
• Retrieval practice (met onmiddellijke correctie om fouten te vermijden!)
• Vooraf activeren van achtergrondkennis of zelf aan pre-teaching doen
• Woordenschat leren met schrift + uitspraak samen

• Hou instructies kort, helder en eenduidig.
• Leer leerlingen complexe taken stap voor stap af te werken.
• Oefen expliciet op klank-letterkoppelingen en (on)regelmatigheden.

• Voorleessoftware zoals Alinea, Microsoft Reading Progress of andere tools.
• Auditieve ondersteuning bij teksten.
• Digitale cursussen via AdiBib die voorlees-klaar gemaakt zijn.
• Tutorlezen of begeleid duo-lezen.

• Inzetten van een kladblad.
• Laptopgebruik voor spellingscorrectie, structuur en mindmaps.
• Spelling compenseren via spellingchecker.
• Spelfouten minder zwaar beoordelen én er het gewicht aan geven volgens leerplandoelen bijv. 8/10 voor het correcte woord en nog 2/10 voor de schrijfwijze.

• Minder woordenschat laten leren → focus op meest frequente woorden.
• Mondeling toetsen in plaats van schriftelijk, waar zinvol.
• Schriftelijke antwoorden mondeling laten toelichten.
• Kortere of aangepaste begrijpend-lezen teksten.
• Gedifferentieerde toetsen of examens zijn volledig oké.

• Extra tijd geven.
• Preteaching: vooraf kennis maken met de leerstof om werkgeheugen te ontlasten.
• Modeloplossingen of voorbeeldnotities aanbieden (ook nuttig voor andere leerlingen).

• Voorleessoftware zoals Alinea
• Digitale cursussen via AdiBib
• Hulpkaarten spelling
• Spellingcheckers
• Cursussen of teksten vooraf ter inzage geven of ingevuld materiaal bezorgen

Dyslexie en vreemde talen vormen een uitdagende combinatie, maar zeker geen onmogelijke. Wanneer we leerlingen inzicht geven in hun eigen leerproces, doelgericht inzetten op strategieën en consequent ondersteunende maatregelen toepassen, ontstaat ruimte voor groei, motivatie en succeservaringen.

Het talenonderwijs hoeft niet beperkend te zijn. Met gerichte ondersteuning kan het net een krachtige hefboom worden voor elke leerling.

Kon je er niet bij zijn? Geen zorgen. Je kunt de volledige opname van de inspiratiesessie met dr. Maaike Loncke alsnog aankopen voor slechts € 6,50, zodat je alle inzichten rustig kunt herbekijken wanneer het jou uitkomt.