Van de nieuwe Koala-test naar sterk starten met lezen

In de week voor de herfstvakantie legden zo'n 70.000 Vlaamse kleuters uit de derde kleuterklas de vernieuwde Koala-test af. Die peilt naar het luisterbegrip van kleuters en brengt nauwkeuriger dan ooit in kaart welke kinderen extra taalondersteuning nodig hebben. Maar de resultaten roepen ook een belangrijke vraag op: wat doe je als een kleuter moeite heeft met taalbegrip? 

Want hoewel de Koala-test meet hoe goed kinderen gesproken Nederlands begrijpen, weten we uit wetenschappelijk onderzoek dat de basis voor succesvol leren lezen nog dieper ligt. Vaardigheden zoals letterkennis, klank-tekenkoppeling en fonemisch bewustzijn blijken sterke voorspellers van later lees- en spellingsucces.

De vernieuwde Koala-test vraagt veel van kleuters. Ze moeten aandachtig luisteren, informatie onthouden en complexe instructies correct verwerken. Dat is essentieel, want een goede taalbasis vormt de fundering voor leren en schoolsucces.

Een zwak fonologisch bewustzijn, beperkte letterkennis en moeilijkheden met klankverwerking zijn volgens onderzoek naar leesontwikkeling een belangrijke risicofactor voor latere leesproblemen en dyslexie.

Professor Pol Ghesquière noemt dit de dyslexieparadox: de meest effectieve periode om leesproblemen aan te pakken ligt in de derde kleuterklas en het begin van het eerste leerjaar, terwijl een officiële dyslexiediagnose vaak pas jaren later wordt gesteld. Tegen dan hebben veel kinderen al een lange weg van frustratie en achterstand afgelegd. 

Uit tientallen jaren onderzoek blijkt dat vooral deze vaardigheden van belang zijn:

Sterker nog: letterkennis alleen verklaart ongeveer 42% van de verschillen in latere leesvaardigheid. Fonemisch bewustzijn verklaart nog eens een aanzienlijk deel van die verschillen.

Dat deze vaardigheden zo belangrijk zijn, zien we ook terug in de nieuwe minimumdoelen voor het kleuteronderwijs.

Zo wordt van kleuters verwacht dat ze:

• rijm herkennen en woorden in klankgroepen kunnen verdelen;
• klanken in woorden op verschillende posities kunnen herkennen;
• minimum vijftien letters kunnen herkennen en de bijbehorende klank kunnen uitspreken;
• inzicht krijgen in klanken, letters en klank-tekenkoppelingen. 

Met andere woorden: de focus verschuift steeds meer van louter taalervaring naar het doelgericht voorbereiden van kinderen op een succesvolle leesstart.

De Koala-test helpt scholen om taalrisico's vroeg op te sporen. Maar signaleren alleen is niet voldoende. Zodra blijkt dat een kleuter extra ondersteuning kan gebruiken, is het belangrijk om meteen gericht aan de slag te gaan.

Precies daar speelt Bouw! een belangrijke rol.

Bouw! is een wetenschappelijk onderbouwd interventieprogramma dat al vanaf de derde kleuterklas ingezet kan worden. Het richt zich precies op de vaardigheden waarvan onderzoek aantoont dat ze cruciaal zijn voor een vlotte leesontwikkeling: letterkennis, klank-tekenkoppeling en fonemisch bewustzijn. 

Daarnaast sluit Bouw! rechtstreeks aan bij verschillende nieuwe minimumdoelen rond:

• fonologisch bewustzijn;
• fonemisch bewustzijn;
• letterherkenning;
• klank-tekenkoppeling;
• luistervaardigheid;
• woordenschat- en taalontwikkeling.

Uit onderzoek blijkt bovendien dat een uitgebreid preventief programma's zoals Bouw! niet alleen letterkennis en klankbewustzijn versterkt, maar ook het aantal ernstige leesproblemen aanzienlijk kan verminderen. Scholen die Bouw! structureel inzetten, rapporteren zelfs een sterke daling van het aantal leerlingen met ernstige leesproblemen.

De vernieuwde Koala-test biedt scholen waardevolle informatie over het taalbegrip van hun kleuters. Maar de echte winst zit in wat daarna gebeurt.

Wie vroeg investeert in letterkennis, klank-tekenkoppeling en fonemisch bewustzijn, geeft kinderen niet alleen meer kansen om de minimumdoelen te behalen, maar ook om met vertrouwen en succes aan hun leesavontuur te beginnen.

Koala toont waar extra ondersteuning nodig is. Bouw! helpt vervolgens om die ondersteuning gericht, wetenschappelijk onderbouwd en preventief vorm te geven. Zo kunnen we leesproblemen aanpakken nog vóór ze uitgroeien tot een hardnekkige achterstand.

Naar de webpagina over Bouw!

Online sessie met Prof. Ghesquière

Adviseur Manon vertelt je meer over Bouw!